Şiir
Şiir nedir?
Şiir tanımlanması güç bir edebiyat türüdür. Dylan Thomas: Eğer bir tanımlama istiyorsanız, şiir beni güldüren, ağlatan, esneten ya da heyecanlandıran şeydir. Asıl en önemlisi ondan aldığımız keyiftir” demiştir. Taylor Coleridge ise seçilmiş sözcüklerin en iyi şekilde dizilmesi olarak tanımlar.
Şiirde dil, değişik ve heyecan verici biçimlerde kullanılır. Genellikle insan olarak deneyimlenen bir şey anlatılır. Şairler, sözcüklerden yeni anlamalr çıkarır ve dizeleri belirli bir düzene göre yazarlar. Bir şeyi anlatırken simgeler kullanırlar ve bir şeyin neye benzediğini anlamamız için betimler yaparlar.
Eski zamanlarda Şiir
En eski şiir türleri genellikle destan şeklinde yazılmış uzun hikayelerdir. Bunalr epik şiir olarak bilinir ve genellikle tanrılar ya da kahramanlardan oluşan kişileri vardır. Mahabharata MÖ 400 ile MS 200 yılları arasında Hindistan’da yaşamış eski insanları ve olayları anlatan epik bir şiirdir. Yaklaşık 100.000 dizeden oluşur ve aynı ailenin iki kolu arasındaki iç savaşı konu alır.
Yunan şair Homeros’un MÖ 8. Yy’da yazılmış Eski Yunan tanrı ve kahramanalrını konu alan iki epik şiiri olduğuna inanılır. İlyada, Truva kuşatmasını konu alır. Odysseia kahraman Odysseus’un olağanüstü maceralarla süslü seyahatini anlatır. Truva, MÖ 1. Yüzyılda yaşamış Romalı şair Virgil’in Aeneid şirininde çıkış noktasıdır. O da tahta Truva atından bahseder, ancak atası olarak kabul ettiği Truvalı Aeneas üzerinde daha çok durur.
En eski İngiliz şiirlerinden birisi epik Beowolf’tur. Anglo Sakson zamanlarında, yaklaşık MS 8. Yüzyılda yazılmış olan şiir Grendel canavarını öldürdükten sonra bir ejderha tarafından öldürülen kahraman Beowolf’tan söz eder.
En ünlü epik şiir 17. Yüzyılda John Milton tarafından yazılmış olan Kayıp Cennet’tir (Paradise Lost). Şeytanın Adem ve Havva’ya karşı gelişini ikna edişini anlatan bir İncil hikayesinden söz eder. Kör olan Milton, 12 kitaplık epik şiiri kafasında derlemiş ve kızına anlatarak kaleme aldırmıştır.
Şiir ve Hikayeler
Epik şiirler, hikayesi olan tek şiir türü değildir. Chaucer’in 14. Yüzyılda yazılmış Canterbury Masalları (Canterbury Tales) isimli şiiri, Canterbury’e gitmekte olan hacıların zaman geçirmek için düzenledikleri hikaye anlatma yarışmasını konu alır.
Baladlar da başka bir hikaye anlatma biçimidir. Genellikle bir ritme uygun şekilde yazılır ve her kıtası dört dizeden oluşur. Baladlar genellikle Avıstralyalı halk kahramanı Ned Kelly gibi kahramanların maceralarını konhu alır. Samuel Taylor Coleridge, Yaşlı Denizcinin şiiri (Rime of the Ancient Mariner) isimli şiirinin başlığında adı geçen denizci düğün misafirlerinden birini durdurarak korkunç deniz yolculuğuyla ilgili bir hikaye anlatır:
“Tanrım bu yaşlı denizciyi kurtar!
Neden öyle bakıyorsun?
Tatar yayımla albatrosu vurdum”
Şiir ve doğa
Şairlerin her zaman doğal yaşamla ilgili bir ilgileri olmuştur. Ünlü İngiliz şairi William Wordsworth’un 19. Yy’da gerçeğin insan toplulukalrında değil, sadece doğada bulunabileceğine dair başlattığı tartışma geniş yankıalr uyandırmıştır.İrlandalı şair Seamus Heaney, gençliğinde yaşadığı çiftlikleri anlatan şiirler yazmıştır. İngiliz şair Ted Hughes, vahşi hayatın acımasızlığıyla ilgili şiirler yazmıştır. Karga (crow) isimli şiirler dizisinde kuş hem vahşi hem de cesur bir portre çizmektedir.
Hayal Dünyası ve Birey
Wordsworth ve Coleridge, romantikler adı verilen İngiliz şairler topluluğundandırlar. Diğer ünlü romantik şairler Percy Bysshe Shelley, Lord Byron ve John Keats’dır. Bu şairlerin şiirleri daha çok insanların kendi deneyim değerleriyle ilgilidir ve hayal gücünden yararlanır. Keats, Sonbahara Gazel 8Ode to Autumn) isimli şiirinde zengin ve duygu yüklü simgeleriyle dikkat çeker:
“Pusun ve olgun meyvelerin Mevsimi!
Olgunlaşan güneşin can dostu
Onunla gizlice anlaşıp kutsanmanın
Yolunu bulmuş
Sazlardan yuvarlanan
Şarapların meyvesi”
20 yy. şairlerinin çoğu kendilerini rahatsız eden konularda yazmayı seçmişlerdir. Sylvia Plath genellikle hastalık, acı çekmek ve ölüm gibi konularda şiir yazmıştır. Stevie Smith bazı insanların yazlnızlıktan çektikleri acıları, Dalgalandım Duruldum (Not Waving but Drawing) şiirinde dile getirilmiştir. Maya Angelou, zenci Amerikalı bir kadın oalrak çektiği sıkıntıları kaleme almıştır: Şiirde atalarının ülkesi olan Afrika’dan bir kadın olarak söz eder:
“Yine de lanettir
Tatlı diye şeker kamışı
Saçları için çölleri
Ayakları için altını
Göğüsleri için dağları
Gözyaşları için iki Nil’i sunsa da
Yine de lanetlidir
Yıllardır siyahtır”
Aşk ve Mizah
Şiir, özellikle aşk gibi güçlü duyguların ifadesinde kullanılmaya çok uygundur. Sone denen bir tarzla birçok aşk şiiri yazılmıştır. Sonede 14 dize ve düzenli kafiye vardır. En ünlü aşk sonesi William Sheakspeare’ye aittir:
“Seni bir yaz günü ile kıyaslayabilirmiyim?
Sen daha sevgi dolu daha ılıksın”
1846’da Edward Lear Saçmalıklar Kitabı (The Book of Nonsense) yayımlandığında çabuk bir başarı elde etti. Kitabı nükteli şiirlerden oluşuyordu.
Şiir ve değişim
Şairler sık sık yanlış anlaşılır ve saldırıya uğrardı, çünkü kullandıkları dilde ya da seçtikleri konularda özel bir şeyler yapmaya çalışırlardı.
1922’de T.S. Eliot, Kayıp Toprak (The Waste Land) adında alışılanın dışında bir şiir yayımladı. Şiirde günlük konuşmaların gerçekten çok tuhaf simgelerle harmanladı. Şairlerine göre anlattıkları, yaşadıklarına göreyüzyılın boş ve değersiz yönleriydi. Gelenekçi eleştirmenler bu şiirden hiç hoşlanmadıalr, ancak gençler şiirde söylenenlerin geçmişten kopmak adına önemli ve heyecan verici olduğuna karar verdiler.
Türk Şiiri
Türk şiirinin derlenmiş en eski ürünü Divanü lügat-it Türk’tedir (1074). Bu kaynaktaki şiirler doğa, aşk, kahramanlık gibi dünya şiirinin en eski konularını içerir. Şölen ya da dinsel törenlerde söylenen eski Türk şiiri, İslam dininin benimsenmesinden sonraki Türk halk şiirinin protipidir. Şiirde din ve tasavvuf konuları işlenmiştir. Aruz vezniyle yazılan divan şiirinin yanı sıra yerli biçimlerde görülür.
Tanzimattan sonra şiirin toplumsal içerik kazanmaya başladığı görülür. Hece vezni zaman zaman savunulmasına karşın geleneksel aruz vezni ve geleneksel biçimler (kaside, gazel) varlığını sürdürdü. Şinasi, Namık Kemal (1825-1880) gibi şairlerin eserleri içeriksel yenilikler taşıyordu.
Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958) döneminin başarılı şairlerinden biridir. Türkçeyi aruz veznine uydurmakta büyük başarı gösterdi. Kendi Gök Kubbemiz (1961), Bitmemiş Şiirler (1976) eserlerinden bazılarıdır.
Garip Akımı
Orahn Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat gibi şairlerin temsilcisi olduğu yenilikçi şiir hareketine Garip akımı adı verilir. Bu akımda aruz vezni terk edilmiştir. imgeleme ve mısraların güzelliğine dayanan şiir anlayışına yer verilmiyordu. Buna karşılık şiir, sıradan insanların serüvenlerine yöneliyor, çocuksu söyleyişlerle, bilinç altından yansımalarla besleniyordu. Garipoçiler, geleneksel şiirin tabualrını yıoktılar. Bu şiir çağdaş Franszı şairlerinden besleniyordu. Orhan Veli Destan Gibi (1946), Oktay Rıfat Aşağı Yukarı (1952), Melih Cevdet Anday Telgrafhane (1952) adlı eserlerinde topluluk üyelerinden daha farklı şiir anlayışlarını yansıttılar.
Bu dönemin diğer ünlü bir şairi de Fazıl Hüsnü Dağlarca'dır. Garipçiler, 1940 toplumcu kuşağı gibi çağdaşalrından ayrı bir kişilik sergiledi. Bu özgünlüğünü akımların dışında kalarak sürdürdü. Destan önem verdiği türlerden biriydi ve destan çalışmaları Kurtuluş Savaşı üzerine yoğunlaştı. Atatürk'Ün özgürlük, bağımsızlık, vatan sevgisi, evrensel barış gibi temel düşünceleri etrafında dolaşarak yazdığı şiirleri Anıtkabir (1953) kitabında derlendi.
Şiirde Milli Edebiyat akımından hece veznini devralan kuş Ahmet Kutsi Tecer folklordan, Ahmet Hamdi Tanpınar tarihin yanısıra psikolojiden beslendi. Ahmet Muhip Dransa simgelere, Cahit Sıtkı Tarancı günlük yaşamdan sahnelere yer verdi. İnsanın iç dünyasına yönelik araştırmalar Necip Fazıl Kısakürek gibi şairlerle dile getirildi. Nazım Hikmet Ran'ın vezni geleneksel kalıpları kıran şiir biçimi kadar Marksist görüşe bağlı içeriğiyle bir yenilik oluşturdu. Bu ekolden etkilenen şairler arasında Rıfat Ilgaz, A. Kadir, Ahmet Arif, Hasan Hüseyin, Atilla İlhan sayılabilir.
Bedri Rahmi Eyüboğlu, Behçet Nefcatigil, Cahit Külebi ve Necati Cumalı insanın evrendeki yerini konu edindi. Asaf Halet Çelebi'nin şiirlerinde ise eski uygarlıkalrın ve tasavvufun etkisi görülür.
Garip şiirinin açık anlatımına karşılık İkinci Yeni adı verilen şiirin temsilcileri arasında İlhan ber, Turgut Uyar, Edip Cansever, Ece Ayhan ve Cemal Süreyya sayılabilir.
Kent yaşamına ayak uyduramayan kitlelere Refik Durbaş, Hilmi Yavuz, İsmet Özel şiirleri hitap etti. Salah Birsel ironiden, Metin Eloğlu ve Can Yücel ise toplumsal yergiden beslendi.
© Önemli Linkler
Etiketler: Şiir, Edebiyat, Türk Edebiyatı, Divan edebiyat, Şiirleri, şiir edebiyat, edebiyat linkleri, edebiyat siteleri, Aşk, Roman, Makale, Deneme, Hikaye, Sevgili, Literature, Poem, amatör, yazı, atasözü, deyim, edebiyat, ödül, fabl, fıkra, makale, masal, öykü, yarışma, özdeyiş, piyes, sözlü, anlatım, şair, yazar, biyografi, şiir, hikaye, türk, yazılı, amatör
Edebiyat nedir?
Edebiyat ya da yazın, yazarın düşünce ve duygularını, okuyana estetik bir tat doyum sağlamak amacıyla yazılmış ya da böyle bir amaç gütmese de biçimsel ve bu düzeye ulaşmış yazılı yapıtların tümününe verilen isimdir. Edebiyat düşünce ve duyguları güzel ve etkili bir biçimde anlatma sanatı olarak tanımlanabilirse de her anlatı her metin edebiyat tanımı içerisine sokulmaz. Amacı okuyucuya estetik bir lezzet sunmak değil de onu bir konuda aydınlatacak teknik bilgileri içeren yapıtlar (bilimsel makale veya kitaplar, gazete haberleri gibi) edebiyat tanımı dışında değerlendirilirler. Bununla birlikte bazı müellifler bilimsel yapıt ve haberlerin edebi değer taşıtabilecek nitelikte olabileceği gibi sanatsal kaygı taşımayan şiirlere de rastlanabileceğini belirterek bu tanıma karşı çıkmışlardır. Devamı: Edebiyat nedir
Edebiyat türleri
Nesir: Masal • Öykü • Roman • Makale • Fıkra • Deneme • Röportaj • Eleştiri • Anı • Günlük • Biyografi • Otobiyografi • Mektup • Gezi Yazısı
Şiir: Deneysel Şiir • Dramatik Şiir • Didaktik Şiir • Epik Şiir • Lirik Şiir • Pastoral Şiir • Satirik Şiir • Manzum Hikâye • Mesnevi Şiir • Metafizik Şiir • Senfonik Şiir • Somut Şiir
Dramatik Şiir: Trajedi • Komedi • Dram
Edebiyat haberleri
